ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ. 29 ਦਸੰਬਰ : ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅੱਜ ਅੰਗ ਪ੍ਰਤਿਰੋਪਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬੇਵੱਸ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, 6,992 ਮਰੀਜ਼ ਅੰਗ ਪ੍ਰਤਿਰੋਪਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸੂਚੀ (Waiting List) ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੱਲੇ 6,681 ਮਰੀਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਡਨੀ ਲਈ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਿਵਰ, ਹਾਰਟ (ਦਿਲ), ਫੇਫੜੇ ਅਤੇ ਪੈਂਕਰੀਆਜ਼ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਵੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਲਗਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਹੌਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ 18 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ‘ਤੇ ਕਿਉਂ ਹੈ ਇੰਨਾ ਦਬਾਅ?
ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. (PGI) ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰੈਫਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਸੀਮਤ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ‘ਆਰਗਨ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਵੇਟਿੰਗ ਜ਼ੋਨ’ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2020 ਤੋਂ 2024 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ 1,231 ਅੰਗ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਹੀ ਹੋ ਸਕੇ ਹਨ।
ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਗਈਆਂ ਜਾਨਾਂ
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2020 ਤੋਂ 2024 ਦਰਮਿਆਨ 18 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ।
ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਰੋਟੋ (ROTO) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰੋਟੋ (Regional Organ and Tissue Transplant Organization) ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਡੀਕ ਸੂਚੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਗਨ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (NOTP) ਤਹਿਤ 2.78 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਰ ਨਤੀਜੇ ਅਜੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹਨ।
ਕਿਡਨੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ
ਕਿਡਨੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਗ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਐਕਟ 1994 ਲਾਗੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ: ਕਿਡਨੀ ਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਨੇੜਲੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਬੱਚੇ, ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਧੂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਗੈਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ: ਗੈਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾਨੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਥਾਰਟੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
PGI ਵਿੱਚ ਰੋਟੋ (ROTO), ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਫੰਡ… ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ
ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰੋਟੋ (ਖੇਤਰੀ ਅੰਗ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਸੰਗਠਨ) ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ: ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ NOTP (ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਗਨ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ) ਤਹਿਤ 2.78 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: ਇਸ ਫੰਡ ਅਤੇ ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 6,992 ਮਰੀਜ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਵਨ-ਰੱਖਿਅਕ ਅੰਗ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਡਨੀ ਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਨੇੜਲੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਬੱਚੇ, ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਧੂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਗੈਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾਨੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਥਾਰਟੀ ਕਮੇਟੀ (Authorization Committee) ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
