ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਦਾ ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ 1899 ਨੂੰ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਪਿਲਬਾਦ ਖੇਤਰ ’ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾਰਾਇਣੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ’ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ 1901 ‘ਚ ਅਤੇ ਪਿਤਾ 1907 ‘ਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ- ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਪੁਤਲੀਘਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 28 ਅਕਤੂਬਰ 1907 ਨੂੰ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਦੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਕਤਾ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 1918 ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਪੁਤਲੀਘਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਮੁਕਤਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। 1918 ਵਿੱਚ, ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1919 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਮੁਕਤਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ, ਘਾਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬਚਪਨ, ਇਕੱਲਤਾ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਦਲੇਰ, ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰੂ ਨੌਜਵਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਰੀਬੀ, ਭੁੱਖਮਰੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘਿਨਾਉਣੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਅਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੋਚ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ (13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919) ਦਾ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕਤਲੇਆਮ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ, ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਮਾਰਕਸਵਾਦ, ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਅਤੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਵਾਦ, ਚਾਰ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਠਹਿਰਾਅ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਗਠਨਾਂ- ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ (ਅਮਰੀਕਾ) ਅਤੇ ਵਰਕਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਆਈਡਬਲਯੂਏ), ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਰਟੀ’ ਵੀ ਬਣਾਈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੋਸਤਾਨਾ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ‘ਦੋਸਤ’ ਅਤੇ ‘ਗੁਰੂ’ ਦੋਵੇਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।
